verhaallijn

De Sneeuwkoningin

De Sneeuwkoningin

De Sneeuwkoningin en de vervormde waarneming

In veel films maakt de hoofdpersoon ongeveer de volgende ontwikkeling door: voelt zich geroepen een avontuur te beginnen, overwint weerstanden, bouwt iets op, behaalt succes, beleeft een onverwachte omslag, ziet de opgebouwde wereld instorten, lijdt een pijnlijk verlies, valt diep, raapt zichzelf toch weer bijeen, sterkt aan, recht de rug en begint gelouterd opnieuw. Joseph Campbell, Christopher Vogler en Manfred van Doorn hebben die cyclus ieder op hun eigen wijze prachtig en inspirerend in hun boeken beschreven.

Deze cyclische verhaallijn is voor veel mensen direct herkenbaar, omdat deze de bekende fases in ons leven weerspiegelt waar we voortdurend zelf doorheen gaan en de hoofdrol in spelen. Soms zitten we aan de opbouwkant van de ontwikkeling, vol kansen en mogelijkheden; maar soms zit het goed tegen en doorlopen we genadeloos de schaduwkant van het leven waar het geluk ons volledig in de steek lijkt te laten. Dan dolen we richtingloos door het verwoeste landschap van ons gevoel en wordt alles overheerst door de verslagenheid over het verraad en het vernederende verlies van de wereld die we met zoveel liefde hebben opgebouwd.

De neiging om dan in woede om ons heen te gaan slaan, of in zieligheid bij de pakken neer te gaan zitten is groot en lucht ook wel eens op, maar leidt tot niets. Bevredigender is het om net als de trotse filmhelden het verdriet in waardigheid te dragen, de boosheid in toom te houden, scherp te blijven denken, doortastend te handelen en de tijd het werk te laten doen. Door die morele overwinning slagen de helden er meestal in de verblinde agressor te overwinnen, maar ook om over de chaos heen te stappen, niet meer om te kijken en hun leven weer op te bouwen.

Een cruciale vraag is waardoor het omslagpunt ontstaat? Deze vindt in de verhaalcyclus vaak plaats na de euforie over het behaalde succes en het streven dit geluk blijvend vast te houden, wat meestal maar even lukt. De aanleiding tot de omslag is vaak een alles op zijn kop zettende gebeurtenis waar geen rekening mee is gehouden en die soms abrupt, maar ook wel onmerkbaar in de opgebouwde wereld een verzwakking aanbrengt, deze kwetsbaar maakt en van binnen uit ondermijnt.

In films en boeken zijn vele voorbeelden van zo’n omslag  te vinden. Een mooi voorbeeld is het bijzondere sprookje van Hans Christian Andersen, de Sneeuwkoningin. Het diepe verhaal vertelt over de onverwachte verstoring van de gelukkige jeugdliefde tussen Kay en Gerda. De omslag ontstaat, omdat Kay door stom toeval onder invloed komt te staan van de ijzig verstandige Sneeuwkoningin die om haar macht te behouden alle warmte uit de wereld wil bannen. Het gevolg van die invloed op Kay is, dat zijn verliefde hart geleidelijk verkilt. Alles waar hij van hield wordt in zijn geest vervormd, verliest waarde en hij ziet niets meer als voorheen, ook zijn geliefde niet. De geliefden worden snel uit elkaar gedreven. Als de betoverende Sneeuwkoningin Kay dan een keer kust gaat hij direct met haar mee en als zij hem nog een keer kust is Kay Gerda voorgoed vergeten.

Gerda kan Kay echter niet vergeten en gaat jaren later als zij volwassen is toch naar hem op zoek. Als zij hem na een barre reis tot haar vreugde in het ijspaleis van de Sneeuwkoningin vindt, reageert hij niet eens, omdat hij zijn gevoel volledig verloren heeft. Op dat afschuwelijke moment van waarheid, barst Gerda in tranen uit. En dan, op dat absolute dieptepunt in het verhaal, gebeurt er een wonder: de warme tranen van Gerda die over Kay’s borst rollen ontdooien zijn hart. Kay komt weer tot zichzelf, herkent zijn vriendin en ziet in haar weer de schoonheid die zij altijd was. De betovering is verbroken. Samen weten zij aan de macht en de kilte van de Sneeuwkoningin te ontkomen en gaan zoals te verwachten, geheel conform de verhaalcyclus, de mooie uitdaging van een nieuwe oproep aan.