Film

‘My solemn duty..’

Schermafdruk 2017-06-05 01.41.47

Donald Trump meldt het standpunt van de VS inzake het ‘klimaatakkoord van Parijs’.

Gebeurtenissen zijn tegenwoordig lastig te beoordelen. Niet alleen omdat we veel ‘gekleurde’ informatie krijgen waar al een oordeel in verwerkt is, maar vooral omdat het meestal binaire informatie is. Binaire informatie is samengesteld uit tweedelingen: iets is goed of slecht, je bent vóór of tegen, het is zwart of wit, wij of zij, mooi of lelijk, wel of niet, of welke polariteit je ook maar kunt bedenken. Het nieuws staat er bol van. Veel journalistiek lijkt ervan te leven. Elke nieuwsgebeurtenis wordt razendsnel door het binaire circuit geloodst en in no-time is het oordeel daar. Het resultaat wordt hapklaar aan de burger voorgeschoteld: het is ‘zus’ en niét ‘zo’ en het gaat erin als zoete koek. Zelf nadenken is eigenlijk niet meer nodig. Het binaire denken levert het fastfood van de nieuwvoorziening.

De hele discussie rond het klimaatakkoord van Parijs is een bizar voorbeeld van binaire verslaggeving. Het is vóór of tegen ‘Parijs’, vóór of tegen Trump, wel of geen toekomst, en soms zelfs een keuze voor goed of kwaad. Alle media doen er aan mee. Ze zetten de tegenstellingen in alle scherpte neer en schetsen een alles of niets scenario. Je bent vóór of tegen. Je doet mee of niet. Duidelijk voor iedereen. Maar de verdieping is zoek, de context en de nuance verdwenen en het klimaatvraagstuk amper nog in beeld.

Natuurlijk biedt binair denken voordelen. Het is een simpele redeneervorm. Er zijn steeds maar twee smaken. Makkelijker kan het niet. Het is een kwestie van kiezen. Uiterst geschikt voor praktische zaken en technologie. En zeker nodig in crisissituaties als er heel snel gehandeld moet worden. In die domeinen is het binaire denken helemaal thuis en een zegen. Daar is een tweedeling genoeg: het is dit óf dat. Het is denken dat versimpelt én uitsluit. Uitermate effectief bij het autorijden, het winkelen en het werk van alledag. Het is echter een ramp voor het beoordelen van gebeurtenissen. Binair denken versmalt het zicht op de feiten. Het ziet alleen tegenstellingen en heeft geen oog voor samenhang en betekenis. Het is uitgekleed denken zonder diepgang; qua ‘deling’ te simpel om de complexiteit en gelaagdheid van gebeurtenissen te bevatten.

Een enkeling probeert de armoede van het binaire denken diplomatiek te redden door een dialectische variant ervan. De polariteit wordt verzoend door een tussenoplossing: de (gulden) middenweg. Maar zo’n compromis heeft weinig kans op overleven. Het staat niet op eigen benen en raakt weer snel verstrikt in de binaire discussies over de zin of onzin van zo’n aanpak. Er lijkt geen ontkomen aan. Het binaire denken dringt binnen in alle gebieden waar het niet thuishoort. Daar doet het haar verstikkende werk: de verbeelding wordt lam gelegd en de menselijke beleving uitgehold.

Het beoordelen van gebeurtenissen zoals de Amerikaanse terugtrekking uit het klimaatakkoord van Parijs, vraagt om een ander denken dat niet in tegenstellingen blijft hangen. Een denken dat méér dan twee perspectieven toelaat en oog heeft voor waarden, betekenis en context. Het vraagt om een mindset die niets uitsluit en de tijd neemt voor de gedachtevorming. Inzicht in gebeurtenissen ontstaat alleen op basis van een aandachtig denken dat niet overhaast oordeelt, dat alle gezichtspunten meeneemt en plaats heeft voor afwijkende verhalen, hoe dwaas die verhalen in eerste instantie ook lijken. Dan pas komt de volle betekenis van een gebeurtenis in beeld. In de berichtgeving over ‘Parijs’ is daar weinig van te merken.

Vanuit het binaire denken gezien, werd de keuze van Trump om uit het akkoord te stappen al snel het verhaal van een ‘domme’ ‘gek’ die ‘blind’ is voor de klimaatproblematiek en ‘foute’ keuzes maakt. Maar doet dat recht aan wat er is gebeurd? Trump heeft weliswaar een verhaal dat sterk afwijkt van de mainstream, maar vanuit een niet-binair perspectief gezien is dat verhaal wellicht helemaal zo gek nog niet. Waarom zegt Trump ‘nee’ tegen het akkoord? Zijn ‘nee’ betreft hier niet de ernst van het klimaatvraagstuk als zodanig, maar gaat over de aanpak, over de condities, de ‘transaction’. Hij vindt de ‘deal’ niet fair omdat deze het land dat hij vertegenwoordigt onevenredig benadeelt in relatie tot andere landen. Hij verdedigt vanuit zijn presidentiële verantwoordelijkheid de belangen van de VS, zijn burgers, de werkers en ‘taxpayers. En hij beroept zich bij zijn keuze op de soevereiniteit van de VS, wat in een democratisch samenwerkingsmodel per definitie gerespecteerd dient te worden.

Trump geeft ook aan direct te willen onderhandelen over een nieuwe deal die wél fair is voor Amerika en juicht samenwerking toe, mits onder zijn condities, wat zijn goed recht is. Het hele verhaal van Trump, zelf een meester in het binaire taalgebruik (daarover geen discussie), wordt gedragen door waarden waar hij voor staat en voor gekozen is en waar hij, ondanks het wereldwijde onbegrip, moedig voor gaat. Het is natuurlijk de (binaire) vraag of het echt is of fake? Of is dat geen ‘goede’ vraag?

Wat helpt om aan het binaire denken te ontkomen is eigen observatie. Dat kan door aandachtig te kijken naar het bijgevoegde fragment waarin Trump zijn mededeling doet inzake het akkoord van ‘Parijs’.  Trump begint met de woorden ‘My solemn duty’ waarmee hij direct de toon zet. Hij staat daar niet als individu, maar als staatshoofd en geeft aan waarom hij als president in naam van zijn volk deze keuze maakt. Voor wie zijn woorden niet direct binair classificeert als lege hulzen, past hier een luisterend oor. Een echte dialoog is gebaseerd op het postulaat dat we er per definitie van uitgaan, dat wat iemand zegt oprecht is. Dat lijkt naïef, maar vormt nu eenmaal de basis van elke samenwerking. Hier is het ónze ‘solemn duty’ om, als erfgenamen van een klassieke niet-binaire denktraditie, Trump’s standpunt aan te horen, over onze schaduw heen te stappen en, in naam van het leven op aarde, met frisse moed het gesprek weer aan te gaan.

Zie hier het fragment: