“Not for all the chocolate in the world”

Schermafdruk 2015-07-14 21.13.43

Johnny Depp als Willy Wonka in “Charlie and the Chocolate Factory” (2005)

Mijn leven bestaat in al zijn uitingsvormen vooral uit een wisselwerking met de tijd. Dit betreft in eerste instantie de chronologische tijd. Die wisselwerking begint al in de ochtend met de wekker: 7 uur, opstaan. Dan de wandklok: 8 uur, tijd om naar het werk te gaan. Vervolgens de melding op de iPhone: 9.00 uur, de eerste vergadering. En dat de hele dag door. Het dagelijkse doen en laten vindt plaats in een voortdurende interactie met de wereld van klok-, agenda- en kalendertijden; een door mensen zelf gecreëerde wereld die, zonder dat ik daar stil bij sta, een sequentiële, lineaire en meetbare structurering in mijn leven heeft aangebracht. En natuurlijk niet alleen bij mij; de chronologische tijd is een gedeelde ordening op basis waarvan mensen gebeurtenissen een plaats in de tijd kunnen geven, afspraken kunnen maken, dingen kunnen regelen en samen kunnen leven. Door deze tijd, waarvan we de naam te danken hebben aan de Griekse god Chronos, hebben we een basaal en gezamenlijk houvast in een continu veranderende werkelijkheid.

Ik beleef echter ook een andere vorm van tijd. Ook daarmee sta ik in een voortdurende wisselwerking. Het is de tijd waar we het over hebben als we bijvoorbeeld de volgende uitdrukkingen gebruiken: ‘iets de tijd geven’, ‘te zijner tijd’, ‘haar tijd moet nog komen’ of ‘de tijd zal het leren’. Deze veelgebruikte uitdrukkingen verwijzen naar een intuïtieve beleving van wat vaag aangeduid kan worden als ‘de natuurlijke loop of het eigen ritme der dingen’. Het betreft een dieper liggende kwalitatieve ordening die bij het leven zelf lijkt te horen. Een ordening die zich meestal onttrekt aan het alledagelijkse bewustzijn, maar bij hoge uitzondering ‘als de tijd rijp is’ opeens aan de oppervlakte treedt en ‘beleefd’ wordt. Die plotselinge tijdsbeleving wordt wel de Kairotische tijd genoemd, naar de Griekse god Kairos, de god van het ‘ogenblik’. Deze tijd wordt niet objectief zichtbaar via de wereld van kalenders, agenda’s en klokken, maar maakt zich stemmingsmatig kenbaar als ‘momentum’; een ervaring die iedereen wel kent. Het is het opeens opduikende besef, dat in een bepaalde loop van gebeurtenissen waarin we verkeren het ultieme moment is aangebroken om een keuze te maken en tot handelen over te gaan, omdat het anders te laat is en we een eenmalige mogelijkheid voorbij hebben laten gaan.

‘Momentum’ is het bijzondere ogenblik waarop in het leven van een mens alle tijdsdimensies bij elkaar lijken te komen: dat wat er in het verleden is voorgevallen, het daarop gebaseerde toekomstperspectief én het momentum, het individuele keuzemoment in het hier en nu om met die ontwikkeling mee te gaan of niet. Het momentum biedt de kans om in te grijpen in de loop van het avontuur waarin we zelf verwikkeld zijn; het is het beslissende moment waarop we de logica van de gebeurtenissen kunnen omarmen of doorbreken en nog eenmaal voor een andere toekomst kunnen kiezen. Het resultaat van de keuze kan een overtuigd ‘ja’ zijn ten aanzien van wat ons toekomt, maar ook een duidelijk ‘nee’. Het is een keuze die moed vraagt, maar ook een heldere geest en zelfbeheersing. In de roes van het moment kan ook een onbezonnen keuze worden gemaakt, met alle consequenties van dien, want er is na het momentum geen weg terug.

Een prachtig voorbeeld van zo’n Kairotisch ‘ogenblik’ doet zich voor in de film ‘Charlie and the Chocolate Factory’ uit 2005 van regisseur Tim Burton. Als Willy Wonka de excentrieke, maar briljante snoepmaker – onvergetelijk neergezet door Johnny Depp – plotseling het jongetje Charlie tot opvolger aanwijst en hem zijn immense snoepimperium aanbiedt, staat Charlie onverwacht voor een fundamentele keuze. Hij wil niets liever dan op het fantastische aanbod van Willy Wonka ingaan. Er zou een droom in vervulling gaan. Echter Willy Wonka stelt harde voorwaarden: Charlie’s familie mag niet mee, die zouden hem bij het creatieve werk alleen maar in de weg lopen. Hoe gaat Charlie hiermee om? Hoe rijmen die voorwaarden van Willy Wonka zich met die andere waarden die in Charlie’s leven van betekenis zijn?

Charlie laat zich, hoe jong hij ook is, op dat onvoorstelbare moment niet verleiden door de schittering van het aanbod en maakt een zuivere keuze. In het momentum doorleeft hij in een ogenblik zijn hele leven, weegt af, recht zijn rug en kiest. Tot stomme verbazing van Willy weigert hij het aanbod en ziet af van het snoepimperium. Niet omdat hij niet wil, maar omdat hij helder inziet, dat de consequenties van een ‘ja’ tot een afscheid leiden van veel dat hem in zijn leven lief is. Het zou een breuk in de tijdlijn van zijn eigen leven betekenen en in dat van anderen. En dat is het laatste wat hij wil. Zóveel is het verleidelijke aanbod van Willy Wonka hem uiteindelijk niet waard: “not for all the chocolate in the world”.

Zie hier het fragment (4 min):

4 comments

  1. Hoi Menno,

    Wat mij in deze fraaie beschouwing intrigeert is hetgeen je beschrijft bij het momentum: “Het momentum biedt de kans om in te grijpen in de loop van het avontuur waarin we zelf verwikkeld zijn; het is het beslissende moment waarop we de logica van de gebeurtenissen kunnen omarmen of doorbreken en nog eenmaal voor een andere toekomst kunnen kiezen. Het resultaat van de keuze kan een overtuigd ‘ja’ zijn ten aanzien van wat ons toekomt, maar ook een duidelijk ‘nee’.”
    Natuurlijk is het waar dat een ieder door de keuzes die hij of zij maakt ingrijpt in de eigen toekomst. Maar evenzeer wordt ‘mijn toekomst’ bepaald door de keuzes die de ander maakt, zoals we beiden weten. Dat impliceert dat het momentum waarop de hoofdpersoon een ingrijpende keuze maakt niet alleen van grote invloed of zelfs bepalend is op de eigen toekomst, maar evenzeer op de toekomst van een ander. En dat daarmee mijn toekomst in belangrijke mate bepaald kan worden door het momentum van een ander. Of mijn keuze voor de richting waarin mijn toekomst zich ontwikkelt van grote invloed is op de toekomst van een – of de – ander. Dat zet mijn momentum toch weer in een ander daglicht…

    1. Erik,
      Dank voor je reactie. Ik herken wat je schrijft. Hier speelt m.i. een verantwoordelijkheids-vraagstuk.
      Als het keuzeproces in het momentum zuiver is (en niet onbezonnen), dan weegt mijn verantwoordelijkheid die ik heb ten opzichte van anderen die de consequenties van mijn keuze gaan ondervinden, ten volle mee. Het gaat dan volgens mij om de vraag welke mate van ‘schuld’ ik op mij wil nemen, als ik ergens voor kies. Charlie weet precies wat zijn vertrek betekent, voor hemzelf, maar ook voor zijn familie. Die schuld wil hij niet dragen. Daarom weigert hij het snoepimperium. Bij een onbezonnen keuze daarentegen, waarbij de verantwoordelijkheid voor anderen in de extase van het momentum even niet meespeelt, kan de last van de schuld die ik aanga op termijn wel eens heel zwaar in mijn leven gaan wegen, ook al ontken ik die schuld en leg ik mijzelf en anderen duizend keer uit dat ik de juiste keuze heb gemaakt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s