Loslaten

George Clooney tijdens zijn lezing 'What's in your backpack'

George Clooney tijdens zijn lezing ‘What’s in your backpack’

‘Imagine waking up tomorrow with nothing’. Deze quote komt uit de speelfilm ‘Up in the Air’ van regisseur Jason Reitman. De zin wordt tijdens een lezing voor zakenmensen uitgesproken door een keynote speaker, gespeeld door George Clooney, die in zijn werk als professionele ontslagaanzegger ervaart hoe vast mensen zitten in hun werk en hoe inflexibel ze zijn als de omstandigheden plotseling veranderen. Hij confronteert zijn publiek met het afschrikwekkende beeld dat ze alles wat ze in het leven aan bezittingen en identiteit hebben verzameld en opgebouwd, in één klap kwijtraken.

Bij dat beeld moet je al snel denken aan de ‘barakkenmens’ waar de filosoof Ortega Y Gasset over schrijft; de mens die door oorlogsgeweld alles, zijn gezin, zijn familie, zijn werk en zijn bezittingen is verloren. Of aan vluchtelingen die huis en vaderland verlaten hebben om op de vlucht voor bombardementen het vege lijf te redden met achterlating van bijna alles. Het zijn echter niet die situaties waaraan Clooney zijn publiek wil laten denken. Het gaat hem niet om rampscenario’s waar sprake is van ernstige existentiële nood en waar het levenspeil ver onder het minimum is gezakt. In zijn lezing gaat het om iets anders.

Clooney wil de aandacht niet richten op het ‘tekort’, maar juist op het ‘teveel’ aan bezittingen die mensen vrijwillig, maar feitelijk onnodig met zich meetorsen; dingen waar ze aan gehecht zijn en geen afstand van kunnen doen. Het zijn echter die zelfde dingen die hen in het dagelijkse leven zowel privé als op het werk in de weg blijken te zitten. Ze zijn namelijk niet te rijmen met alle veranderingen die hen overkomen en onvermijdelijk zijn. Deze veranderingen worden als hoogst ongewenst ervaren, omdat ze hun gefixeerde situatie bedreigen. Het gevolg is een overmatig behoudende mentaliteit en levensinstelling waarmee elke verandering en ontwikkeling wordt belemmerd.

Clooney wil duidelijk maken dat er leven is zonder al die bezittingen en fixaties. Hij wil laten voelen welke vrijheid en mogelijkheden er liggen. De ogenschijnlijke ‘verarming’ legt hij niet uit als een dramatische en ongewenste situatie, maar als een welkome bevrijding van een onvoorstelbare ballast waar we mee aan het zeulen zijn.

De logica van Clooney’s gedachtegang is bovendien boeiend. Hij begint met een vraag: ‘How much does your life weigh?’ Als er geen reactie komt uit het wat glazig kijkende en afwachtende publiek gebruikt Clooney een metafoor. Hij vraagt het publiek zich voor te stellen dat ze een rugzak dragen. Hij maakt er een geleide meditatie van: ‘I want you to feel the straps on your shoulder….. Feel them?’.

En dan begint hij zijn verhaal hoe die rugzak zich geleidelijk aan in het leven vult met de dingen die we belangrijk achten om mee te nemen, omdat we van mening zijn dat ze noodzakelijk zijn en we niet zonder kunnen. Hij begint met de bekende hebbedingetjes en prullen die we meestal verzamelen, waarmee de rugzak zich al aardig vult. Vervolgens gaat hij verder met iets omvangrijkere dingen waar we aan gehecht zijn: kleding, meubels, electronica waardoor de rugzak inmiddels al heel wat gewicht krijgt. Tenslotte noemt hij de echt grote dingen die ons leven aanzien geven zoals de auto en de koopwoning. Alles wordt in de rugzak gepropt die steeds zwaarder is geworden en eigenlijk niet meer voor een sterveling te tillen is.

Als hij klaar is met zijn inventarisatie, vraagt hij zijn publiek: ‘Now try to walk?”. Nu blijft het niet meer stil in de zaal; er wordt wat beschaamd gelachen. De aanwezigen herkennen zich duidelijk in het verhaal; ze hebben in hun verbeelding het gewicht van hun eigen rugzak gevoeld. En ze begrijpen ook dat ze niet meer tot veel beweging in staat zijn. Ook zij gaan allemaal zwaar gebukt onder het gewicht van hun verzamelwoede. In reactie daarop vraagt Clooney wat we onszelf toch dagelijks aan doen?. ‘We weigh ourselves down untill we can’t even move.’ En als dat stil bevestigd wordt, lootst hij zijn publiek naar zijn belangrijkste inzicht: ‘And make no mistake, moving is living’. En dat besef laat hij even bij zijn publiek natrillen: ‘moving is living, ….moving is living….”

Al snel echter overvalt hij ze met een nieuw beeld. Hij schetst de situatie dat hij de rugzak in brand heeft gestoken en vraagt ze, wat ze er, indien nog mogelijk, het eerst uit zouden halen? Hij geeft ze echter geen tijd om te antwoorden, wetend dat ze, als ze de mogelijkheid hadden, alles zouden willen redden, omdat ze er geen afstand van willen doen. Daarentegen neemt hij ze in zijn gedachtegang direct mee naar de denkbeeldige situatie dat alles in de rugzak verbrand is en ze de volgende morgen wakker worden met helemaal niets: ‘imagine waking up tomorrow with nothing’….

Hij eindigt zijn verlichtende ‘interventie van het loslaten’ met de woorden: ‘It’s kind of exhilarating, isn’t it?

Zie hier het fragment: 

14 comments

  1. Inderdaad weer een mooi fragment. Je zou het zo als ‘werkvorm’ kunnen inzetten om mensen meer bewust te maken van wat echt belangrijk is. Je blog maakte me ook weer even nieuwsgierig naar de film, die ik een tijd terug keek. Ik zocht het fragment om te zien hoe het stukje verder gaat. Toevalligerwijs kwam ik bij een ander fragment, waar Clooney exact dezelfde voordracht wil gaan houden voor een ander publiek, maar na enkele zinnen tot het inzicht komt dat hij eigenlijk zelf iets anders, belangrijkers, zou moeten doen op dat moment. En hij loopt zo de zaal uit en laat zijn toehoorders protesterend achter.
    Wat hij in het fragment beschrijft is zijn levensstijl. Hij is eigenlijk altijd onderweg voor zijn werk en heeft niet of nauwelijks een sociaal leven. Heeft hij wellicht wat weinig in zijn rugzak? Zijn wat zelfvoldane uitdrukking in het eerste fragment, waarin hij zijn toehoorders toch wel een beetje sukkels vindt, is in de tweede versie wel verdwenen. Ook mooi om te zien.
    Dank je wel voor de mooie filmfragmenten die je duidt en deelt. Ik ben een fan!

    1. Hallo Bas,
      Dank voor je reactie.
      Het fragment dat je noemt is inderdaad ook heel boeiend en zeker een blog waard. Het relativeert het door mij behandelde fragment, omdat het leven voor Clooney toch minder simpel blijkt te zijn, dan hij het zich eerder had voorgesteld. Ik heb het daarom in deze blog, waarin ik op iets anders wil wijzen, bewust buiten beschouwing gelaten.

  2. Beetje raar om deze wijze les van Clooney te krijgen van wie de rugzak mij redelijk vol lijkt met de goede dingen van het leven. Misschien wil hij er iets uit halen zodat ook anderen daar plezier van kunnen hebben?

  3. Ik heb de (uitstekende) film in het verleden twee keer gezien, maar het is goed dat je dit fragment weer eens naar voren haalt. In feite gaat het hier om de tegenstelling tussen een ‘teveel’ en een ‘tekort’ (van geestelijke en stoffelijke zaken). In een omkeringsproces kan de betekenis daarvan veranderen. Bij het lezen van je prima short essay, schoot mij een citaat te binnen van een voorganger (in het vierdelingsdenken) uit de vroeg Europese geschiedenis: John Scotus Eriugena (810 – 877), die op zijn beurt uit Maximus’ ‘Ambigue’ citeert:.

    ‘It is wrong, I think, to call the end of this present life death: rather it is a separation from death, a release from the corruption, a liberation from slavery, a rest from turmoil, an end to warfare, a way out of confusion, a return from darkness, an easement from sorrows, a silence from ignoble pomp, and leisure from instability; it draws a veil over baseness, and affords a refuge from the passions; it is the wiping away of sins, and in short the end of all evils.’ (De Div. Nat., V, 875D)

    (zie ook: https://quadriformisratio.wordpress.com/2013/07/01/early-beginnings-of-europe/)

    Als je dat leest, is het loslaten compleet en je rugzakje echt leeg…

  4. Als “het noodlot” toeslaat en je ineens met lege handen staat, merk je hoe bevrijdend dat kan zijn. Maar tegelijkertijd ervaar je hoe oncomfortabel “niets” kan zijn. Enig houvast wil ik toch wel. En zo hobbel ik voort, tussen NIETS, IETS, IETS MEER en tenslotte, toch weer, veel te veel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s