Maand: oktober 2014

As it is on earth

Schermafdruk 2014-10-24 13.40.13

Daniel (Michael Nyqvist) schreeuwt het uit in ‘As it is in heaven’ (2004)

Hebben jullie er dan niets van begrepen?’, schreeuwt Daniel Daréus in de film ‘As it is in heaven’ op het moment dat de toch al ongeconcentreerde zanggroep die hij coacht de koffiepauze belangrijker vindt, dan de oefening waar ze mee bezig zijn. En hij vervolgt wanhopig: ‘Dit gaat om ons! Over wie wij zijn! Over onze levens!…. Zonder concentratie kan er niets ontstaan. NIETS!!’.

Toen ik die oerschreeuw voor het eerst hoorde en zag gebeuren in deze film van de Zweedse regisseur Kay Pollak, raakte die mij tot in mijn botten en beleefde ik een diepe herkenning van wat er in Daniel omging. Het is de pijn van de teleurstelling over een wens die niet gaat uitkomen; in dit geval de wens om met deze koorleden, dit team, iets bijzonders te kunnen bereiken. Wat is er gebeurd?

Daniel is een wereldberoemd dirigent met gezondheidsklachten die voor langere tijd rust zoekt in zijn geboortedorp. Binnen die kleine gemeenschap wordt hij, omdat hij ‘er verstand van heeft’, al snel gevraagd een plaatselijk zangkoor te coachen. Hij voelt daar aanvankelijk helemaal niets voor, maar laat zich uiteindelijk toch overhalen. En het gaat al snel mis. De professionele maatstaven voor musiceren die hij hanteert, botsen faliekant met de matige ambities en inzet van de amateurs. Het leidt tot de beschreven uitbarsting.

Zijn boosheid heeft méér met de frustraties in zijn eigen leven te maken, dan dat het de koorleden is aan te rekenen. Deze schrikken erg van de uitbarsting en begrijpen de heftigheid van Daniel’s reactie niet. Toch zorgt de verontrusting die ontstaat voor een positieve wending. De koorleden zijn er zo door geraakt, dat ze beter hun best gaan doen en er een zekere focus en verbinding begint te ontstaan. Een verbinding, waar ze plezier aan beleven en die in de film onder de bezielende leiding van Daniel geleidelijk meer vorm krijgt en de koorleden boven zichzelf uittilt. En niet alleen de koorleden veranderen, ook Daniel zelf. Die leert inzien, dat het in het leven niet alleen om presteren draait, maar dat, zoals één van de koorleden zo lieflijk zegt, ‘koffie ook belangrijk is’.

Het verhaal in ‘As it is in heaven’ spiegelt de werkelijkheid waarin wij leven zo herkenbaar, treffend en diepgaand, dat het een rijke bron van materiaal biedt voor reflectie over de wijze waarop mensen met elkaar omgaan en zich ontwikkelen. Het beschreven fragment biedt veel aanknopingspunten met hoe binnen organisaties én tussen organisaties wordt samengewerkt. Daar spelen, in het groot, de zelfde problemen. Ook daar is, voor wie goed luistert, de oerschreeuw van Daniel voortdurend hoorbaar. Want alle dingen die Daniel wanhopig maken, gebeuren er dagelijks: mensen die te laat komen, die niet echt meedoen, die niet luisteren, die geen verantwoordelijkheid nemen, die niet samenwerken, die geen besef hebben van wat je samen kunt bereiken; mensen die vooral met zichzelf bezig zijn, de ander niet opzoeken en waarmee ‘niets’ tot stand gebracht wordt.  Het is inderdaad om wanhopig van te worden, maar wie doet er wat aan? En zo modderen we door.

Daniel is musicus geworden, omdat hij de droom heeft, dat je met muziek de harten van mensen kan openen en deze zich daardoor met elkaar kunnen verbinden. Zijn gevoelige kunstenaarsziel merkt meteen wanneer die verbinding stokt, wanneer mensen elkaar verliezen, dingen uit elkaar vallen, fragmenteren, versnipperen. Die gevoeligheid is een waardevolle eigenschap. Misschien hebben we binnen onze wereld minder controllers en méér mensen als Daniel nodig, die waar dat nodig is, direct hun alarmerende oerschreeuw laten galmen.

Zie hier het fragment (3 min):